Erfgoed in Sint-Martens-Latem

Soorten erfgoed

Sint-Martens-Latem kent een omvangrijk (cultuur)historisch en landschappelijk patrimonium dat onder de aandacht gebracht wordt tijdens (boven) lokale evenementen zoals Open Monumentendag en Erfgoeddag.

Onder de noemer 'erfgoed' rangschikken we:

  • roerend erfgoed (kunstwerken, archieven, archeologica, religieus erfgoed)

  • onroerend erfgoed (landschappen, varend erfgoed, archeologie, bouwkundig erfgoed: vnl. monumenten, molens, orgels, industrieel erfgoed en funerair erfgoed)  

  • immaterieel erfgoed (vnl. literatuur van 'Latemse' schrijvers en dichters)

De musea herbergen kunstwerken van de verschillende Latemse groepen. Diverse kunstwerken bevinden zich tevens in het depot van het gemeentehuis, de gemeentelijke gebouwen en kerken.

Archeologische vondsten kregen een plaats in het gemeentehuis en het Gemeentelijk documentatie- en archiefcentrum.

Archivalia bevinden zich in het Gemeentelijk documentatie- en archiefcentrum terwijl het religieus erfgoed bewaard wordt in de kerken.

Tot het immaterieel erfgoed behoort ook de reus Heribert. De reus-molenaar werd in het leven geroepen in 1984 door de middenstand en stond op de jaarlijkse jaarbeurs in de sporthal. Hij heeft slechts een paar optochten en Molenfeesten meegemaakt. Het hoofd werd onlangs gerestaureerd met tussenkomst van POLS.

Tot het funerair erfgoed rekenen we de graven van bekende en minder bekende figuren.

Een houten replica van een traditioneel Leiepont behoort tot het varend erfgoed.

Hieronder volgt een opsomming van enkele bijzondere monumenten in Latem en Deurle. Enkele architecturale pareltjes werden hier uitgelicht.

Monumenten in Latem

De Sint-Martinuskerk, het kerkhof, de kerkmuur en omgeving zijn beschermd als dorpszicht  omwille van de historische waarde. De kerk werd voor het eerst vermeld in 1121 als bezit van de Gentse Sint-Baafsabdij. In de kerk hangt als blikvanger het altaarschilderij van Gustave van de Woestyne (1881-1947) met de rozenkrans als onderwerp.
Op het stemmige kerkhof vindt u onder andere de graven van de beeldhouwer George Minne (1866-1941) en stamvader van de Latemse groepen Albijn Van den Abeele (1835-1918).

Ook het beschermde Tempelhof figureert op tal van schilderijen en is gelegen op de oever van de Leie. De oudste vermelding gaat terug tot de 10de eeuw als buitengoed van de Sint-Baafsabdij. De huidige gebouwen dateren uit de 17de en 18de eeuw. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, is er geen  relatie met de Tempeliers. Het gebouw werd gerestaureerd in 2010. Van de vroegere tiendenschuur en omgracht kasteel is vandaag niets meer te zien.

De recentere begraafplaats herbergt enkele bekende prominenten.
Links bevindt zich de ‘kunstenaarsallee’ met voornamelijk Edgar Gevaert (1891-1965) en Hubert Malfait (1898-1971). Meer achteraan bevindt zich het graf van toondichter Lieven Duvosel (1877-1956) die onder andere de cantate ‘De Leiecyclus’ componeerde. Ook journalist en stichter van de Ronde van Vlaanderen Karel Van Wijnendaele (1882-1961) vond hier zijn laatste rustplaats.
Aan de ingang van de begraafplaats bevindt zich de Lourdesgrot die opgericht werd omdat er weinig burgerslachtoffers gevallen waren tijdens de Tweede Wereldoorlog. Tegenover de grot staat het monument voor de mensen die gesneuveld zijn voor het vaderland tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

Verschillende Latemse kunstenaars plaatsten de beschermde Koutermolen op doek. De oorsprong gaat terug tot 1373 als bezit van de Sint-Baafsabdij. Omstreeks 1900 was het landschap nog weids en ruim. De molen is van het type open staakmolen met gesloten voet die op een kleine molendam staat. Hij werd grondig gerestaureerd in 2012 en is de enige resterende houten korenwindmolen van de Oost-Vlaamse Leiestreek.

Monumenten in Deurle

Deurle mag zich sinds 2008 het mooiste dorp van Oost-Vlaanderen noemen.  De dorpskom is terecht beschermd.

Het huidig café-restaurant ‘D’Ouwe Hoeve’ dateert van 1742 en was vroeger bekend als ‘Het Oud Gemeentehuis’ en ‘Het Blauw Huis’.

Achter de lange witte muur bevindt zich de statige 18de eeuwse beschermde pastorie.

Rondom de neoromaanse Sint-Aldegondiskerk vindt u één van de mooiste kerkhoven in de streek. Tal van kunstenaars zoals Gust en Leon De Smet, Xavier De Cock, toneelschrijver Gaston Martens, schilderes Jenny Montigny, dichter en uitgever Jozef de Belder en Albert Claeys liggen er begraven.  
Voor de inkomdeur van de kerk staat links een grote gedenksteen met de namen van de twee slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog.
In 1919 liet baron Herman della Faille d’Huysse een grot en Sint-Antoniuskapel op de hoek van de Dorpsstraat-Pontstraat oprichten als dank voor de bescherming van Deurle tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Tussen boomgaard en kerk ligt het Cyriel Buyssepad. Op de kruin van de duinhelling stond vroeger een oude windmolen. Het oorspronkelijke molentje werd vernield tijdens de Eerste Wereldoorlog. Cyriel Buysse liet in 1922 een nieuw houten windmolentje bouwen dat ondertussen aan restauratie toe is.

Vlakbij in de Muldersdreef 13 staat de oude molenaarswoning van de familie de Baere. Dit ‘muldershuis’ is één van de oudste woningen van Deurle en dateert van 1586.

Op de hoek zien we op een uitloper van de duinketen kasteel ‘La Butte’, althans een remake van recente datum. Burggraaf Henri de Spoelberch liet het kasteel in 1910 in Normandische stijl bouwen.

In een boomrijk park ligt aan de Leiebocht omheen de Coleghemham het neoclassicistische kasteel Ter Laecke ontworpen door Louis Minard. Het staat bekend onder de naam ‘Ter Leie’ en wordt al vermeld in de 15de eeuw.

Ponten

Het veerpont was vroeger een belangrijk overzetmiddel om de Leie over te steken. Dit was dé plaats om personen, lijkstoeten, postbedeling en doktershulp naar de andere oever te brengen. Ook  groot- en kleinvee ging zo te boot van het platteland van Latem naar de stad Gent. Maurice Sijs en Alfons Dessenis waren enkele van de schilders uit de streek die geregeld ter plaatse kwamen.

Het vroegere kabelveer tussen Drongen-Baarle en Sint-Martens-Latem werd vervangen door een  gemotoriseerd veer. De bedieningsuren zijn onderaan de pagina te raadplegen.

Bosbehoud Latem-Deurle vzw en Natuurpunt vzw Kern Deurle-Latem bouwden een traditioneel houten Leiepont na met subsidies van POLS en VLM. Het Leiepont werd te water gelaten in 2015, aan de gemeente geschonken en kreeg een vaste aanlegplaats ter hoogte van de meander aan het Tempelhof.

Beschermd of vastgesteld erfgoed

De bescherming uit cultuurhistorisch belang van bepaalde kunstcollecties, historische panden, landschappen, complexen en ensembles is een cruciale pijler in het beleid.

Het bouwkundig erfgoed in Vlaanderen kon tot 2002 geraadpleegd worden in de boekenreeks ‘Bouwen door de Eeuwen heen in Vlaanderen’.  
Sinds 2009 is de digitale inventaris te raadplegen op de website van het Agentschap Onroerend Erfgoed. Ook de regelgeving is terug te vinden op deze website.

Websites

https://ontdekdrongen.org/doen-2/waterrecreatie/veerponten/

https://www.onroerenderfgoed.be
Onroerend Erfgoed is een agentschap van de Vlaamse overheid en adviseert de minister van onroerend erfgoed. Het agentschap beschermt waardevolle gebouwen, landschappen, archeologische sites en varend erfgoed, het ondersteunt het onroerenerfgoedbeheer en voert beleidsgericht onderzoek uit. Via onderstaande link kan u beschermde of vastgestelde gebouwen, domeinen, dorpszichten en landschappen in de gemeente Sint-Martens-Latem en Deurle opzoeken.
https://inventaris.onroerenderfgoed.be

http://herita.be/
Herita treedt op als vzw voor initiatieven in verband met onroerend erfgoed met steun van de Vlaamse overheid.

https://faro.be
Het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed is een dienstverlenende organisatie die een intermediaire rol vervult tussen het cultureelerfgoedveld en de overheid. Faro ondersteunt cultureelerfgoedorganisaties, lokale en provinciale besturen en beheerders van cultureel erfgoed en stimuleert de ontwikkeling van het cultureelerfgoedveld.

 

 

Dienst Vrije Tijd - Cultuur
Vennelaan 23
9830 Sint-Martens-Latem
België
09 282 78 36
08:30 - 12:00
Gezien de coronamaatregelen werken wij enkel op afspraak.
08:30 - 12:00
Gezien de coronamaatregelen werken wij enkel op afspraak.
Gesloten
Gesloten
08:30 - 12:00
Gezien de coronamaatregelen werken wij enkel op afspraak.
08:30 - 12:00
Gezien de coronamaatregelen werken wij enkel op afspraak.
08:30 - 12:00
Gezien de coronamaatregelen werken wij enkel op afspraak.
reus Heribert
reus Heribert